دوشنبه شانزدهم بهمنماه سال 1396

کج فهمی های شیمی دهم

   نوشته شده توسط: همكاران گروه شیمی منطقه 19    

کج فهمی به عنوان تصورات قبلی، افکار، باورها و اعتقادات غیر علمی، مفاهیم غلط یا سوء تفاهم مفهومی می باشد که یکی از مهم ترین عواملی است که مانع یادگیری معنی دار دانش آموزان می ­شود. آموزش علوم در همه جوامع برای نیل به ایجاد شهروندانی خلاق و آشنا با فرآیند تفکر می­ کوشد. کج فهمی زمانی رخ می دهد که شخص به مفهومی اعتقاد دارد که به طور معقول، نادرست است. تحریف یک مفهوم، کج فهمی نیست اما ممکن است باعث ایجاد کج فهمی شود. هر فردی در انتقال یک مفهوم تنها یک مجموعه از اطلاعات را برای ارائه انتخاب می­ کند، گیرنده می ­تواند مفاهیم دیگری درباره مفهوم ارائه شده که ممکن است نادرست باشد، تصور نماید. یک شخص ممکن است چندین تصور ذهنی از برخی پدیده ها داشته باشد. دانش آموزان وارد هر كلاس یا هر درس جدید كه می­شوند تصوراتی با خودشان دارند كه بیشتر محققان به این تصورات كج فهمی می­ گویند. بعضی كج فهمی ­ها از تجارب گذشته دانش آموزان و برخی از تدریس­ های نادرست قبلی نشات می­ گیرد، اما اغلب علت مشخصی ندارند. به نظر می رسد که کج فهمی های شیمی در دانش آموزان اغلب از سنین قبل از دبستان آغاز می­ شود. از طرفی تجربه دنیای میکروسکوپی مشکل است و اغلب مفاهیم شیمی انتزاعی هستند و دبیران مجبورند برای توضیح مطالب و مفاهیم شیمی از قیاس و استعاره به طور مرتب استفاده کنند که این قیاس ها علت بسیاری از کج فهمی ها در شیمی است.

کج فهمی­ ها را می ­توان در مقوله­ های زیر دسته بندی كرد:

·        مفاهیم پیش دانسته: مفاهیمی عمومی هستند كه ریشه در تجربیات روزمره دارند.

·        عقاید غیر علمی: شامل نظرات آموخته شده توسط دانش آموزان از منابعی غیر از آموزش علمی نظیر افسانه­هاست.

·        بدفهمی­ های ادراكی: این مورد هنگامی ایجاد می شود كه دانش آموزان اطلاعات علمی را به گونه ای آموخته باشند كه حتی اگر این اطلاعات با تصورات قبلی و عقاید غیر علمی آنها در تضاد باشد، به تفسیر و علت­یابی تضاد به وجود آمده نمی­پردازند و برای رهایی از آشفتگی خود، مدل­های ضعیفی را ارائه می­ كنند. این مدل ها آن­قدر ضعیفند كه خود دانش آموزان در مورد مفاهیم آن­ها اطمینان كافی ندارند .

·        كج فهمی­ های بومی: این دسته از كج فهمی­ ها از كاربرد كلماتی كه در زندگی روزمره یك معنی و در زمینه علمی معنای دیگری دارند، ناشی می ­شود.

بررسی و تحلیل چالش ها و کج فهمی ها در کتاب شیمی دهم

1-    آشنایی با ذرات زیر اتمی و نقش آن ها در تعیین بار گونه و عدد اتمی و عدد جرمی مقدم بر سایر کج فهمی ها می باشد.

2-    ایجاد کج فهمی مدل کوانتومی سبب ایجاد و یا تشدید کج فهمی کاربرد مفهومی اعداد کوانتومی در رسم آرایش الکترونی می شود. در صورت وجود کج فهمی آرایش الکترونی، استفاده از کاربرد مفهومی اعداد کوانتومی در رسم آرایش الکترونی توسط دانش آموز امکان پذیر نخواهد بود.

3-    کج فهمی در طیف نشری - خطی اتم.

4-    کج فهمی در درک پیوند شیمیایی برای درک واکنش های شیمیایی، ساختار ماده، تغییرات فیزیکی و شیمیایی.

5-    کج فهمی در تشکیل پیوند یونی در ساختار یونی NaCl و طبیعت سه بعدی پیوند در این ترکیب.

برخی از کج فهمی ها در مورد پیوند شیمیایی

برای تشکیل مولکول اتم های یک فلز و یک نافلز الکترون های خود را با اشتراک می گذارند.

فلزات و نافلزات پیوند های کووالانسی قوی تشکیل می دهند.

پیوند های یونی مانند مولکول ها به وسیله پیوندهای کووالانسی تشکیل می­شوند.

هنگامی که ماده تغییر حالت می دهد پیوندهای کووالانسی شکسته می شود.

قطبیت پیوند شکل مولکول را تعیین می کند.

بار یون قطبیت پیوند را مشخص می کند.

دانش آموزان با وجود این که در مورد قطبیت می­دانند ولی نمی توانند قطبیت را به الکترونگاتیوی ربط دهند.

منشا کج فهمی ها در مورد پیوند شیمیایی

استفاده از مدل گلوله و میله باعث بروز کج فهمی می شود، زیرا دانش آموز فکر می­کند که اتم های درگیر در پیوند از هم فاصله دارند و با یکدیگر همپوشانی ندارند. از طرف دیگر ممکن است فکر کنند که اتم ها به وسیله یک ماده بهم متصل می ­شوند.